Yaygın Anksiyete Bozukluğu

Yaygın anksiyete bozukluğuna sahip kişiler uykuya dahi müdahale edebilecek ve genellikle yorgunluktan baş ağrısına ve mide bulantısına kadar değişen vücut semptomlarının eşlik ettiği aşırı endişeye maruz kalırlar. Antidepresanlar veya diğer ilaçlarla beraber psikoterapi ile tedavi bu durumu hafifletebilir.

Tanım

Yaygın anksiyete bozukluğu, insanların günden güne yaşadığı normal stres durumlarındaki kaygıdan çok daha fazlasıdır. Kroniktir ve hastalar genellikle herhangi bir provokasyon olmadan şiddetli endişe ve gerginlik yaşarlar. Bu bozukluk genellikle sağlık, para, aile ya da iş hakkında aşırı endişelenilen felaketi öngörmeyi içerir. Yaygın anksiyete bozukluğu olan kişiler endişelerinin çoğunun yersiz olduğunu fark etmelerine rağmen gene de bu durumdan kurtulamazlar. Asla rahatlayamıyorlar gibi görünmekte ve genellikle normal bir uyku yerine uyuyakalma şeklinde uyuyabilmektedirler. Endişelerine titreme, seğirme, kas gerginliği, baş ağrıları, sinirlilik, terleme, sıcak basmaları, baş dönmesi veya nefes darlığı gibi fiziksel semptomlar eşlik eder.

Çoğu hasta normal insanlara göre daha kolay korkar. Yorgunluk hissetme eğilimi gösterirler, yoğunlaşma sorunu yaşarlar ve depresyondan muzdarip olabilirler. Mide bulantısı, tuvalete çıkma sıklığı ve boğazda yumru hissiyle de kendini gösterebilir.

Kaygı düzeyleri temel seviyelerde olduğunda bu kişiler sosyal işlevlerinden geri kalmazlar ve bir işte çalışmaya devam edebilirler. Kaygı seviyeleri yükseldikçe çoğu işten kaçınmakla beraber en basit günlük aktiviteleri gerçekleştirebilmekten bile muzdarip kalabilirler.

Amerika’da erkek sayısı kadınların iki katı olacak şekilde yaklaşık olarak yetişkinlerin 6.8 milyonu yaygın anksiyete bozukluğundan muzdariptir. Ülkemizde ise bu sayı yaklaşık 5 milyon kişi civarındadır. Bozukluk çocukluktan itibaren yavaş yavaş gelişir ve yaşam döngüsünün herhangi bir noktasında başlayabilir. Orta yaşta tanı tepe noktalarının yaygınlık oranı ve yaşamın sonraki dönemlerinde azalır. Yaygın anksiyete bozukluğunda genlerin etkin rol oynadığına dair kanıtlar vardır.

Diğer anksiyete bozuklukları, depresyon veya madde kullanımı genellikle nadiren tek başına ortaya çıkan yaygın anksiyete bozukluğuna eşlik eder. Yaygın olarak ilaç tedavisi veya bilişsel-davranışçı terapi ile tedavi edilebilir.

Semptomlar

Yaygın anksiyete bozukluğu, çoğu insanın yaşadığı normal kaygıdan temelsiz veya çok daha ağır olan altı ay veya daha fazla kronik, abartılı endişe ve gerginlik ile karakterizedir. Bu kişiler genellikle;

  • Endişelerini kontrol edemezler
  • Uyumak ve uykuyu devam ettirebilmek konusunda sıkıntı yaşarlar
  • Her zaman en kötü ihtimal ve sonuca odaklanırlar
  • Sorun belirtisi olmasa bile sağlık, para, aile ya da iş konularında aşırı endişe yaşarlar
  • Rahat hissedemezler
  • Kolayca sinirlenebilirler
  • Kolayca ve hemen hemen her durumda korku yaşarlar
  • Kolayca yorgun düşerler
  • Odaklanmak ve yoğunlaşmakta zorlanırlar

Yaygın vücut semptomları ise;

  • Sebepsiz yorgunluk
  • Baş ağrıları
  • Kas gerginlikleri ve seğirmeler
  • Titreme
  • Terleme
  • Bulantı
  • Sersemlik hissi
  • Nefessizlik hissi
  • Sık tuvalete çıkmak
  • Sıcak basması

Yaygın anksiyete bozukluğu olan çocuk ve ergenlerde, kaygı ve endişeleri genellikle okuldaki veya spor etkinliklerinde performans ve yetkinlik kalitesi ile ilişkili olabilir. Ek olarak kaygılar dakikliği, uygunluğu, mükemmeliyetçiliği içerebilir ve kendileri tarafından algılanan mükemmeliyet seviyesine ulaşmak için görevleri yineleyecek kadar emin olmayabilirler.

Nedenler

Kalp hastalığı ya da diyabet gibi, anksiyete bozuklukları da karmaşıktır ve genetik, davranışsal, gelişimsel ve diğer faktörlerin birleşiminden kaynaklanır.

Beyin görüntüleme teknolojiler ve nörokimyasal teknikleri kullanarak, bilim insanları bir anksiyete bozukluğunda mevcut olan duyguların etkileşim yapılarının bir ağından sorumlu olduğunu keşfetmiştir. Beynin derinliklerinde badem şeklinde bir yapı olan amigdala üzerinde çok sayıda araştırma merkezi bulunmaktadır. Amigdalanın gelen duygusal sinyalleri ve bunları yorumlayan kısımları işleyen beynin bölümleri arasında bir iletişim merkezi olarak hizmet ettiğine inanılmaktadır. Bir tehditin varlığını işaret edebilir ve böylece bir korku, anksiyete cevabını tetikleyebilir. Amigdalanın merkezi kısmında depolanan duygusal anıların, fobiler gibi çok farklı korkuları içeren bozukluklarda rol oynayabildiği, farklı bölümlerin de diğer kaygı biçimlerine karışabileceği görülmektedir.

Bilim insanları korku ve kaygıya karışan beyin devreleri hakkında daha fazla şey öğrenerek anksiyete bozukluğu için daha spesifik tedaviler tasarlayabilirler. Bir gün beynin düşünme bölümlerinin amigdala üzerindeki etkisini arttırmak, böylece kontrol altında korku ve endişe tepkisini yaşamak mümkün olabilir. Ayrıca yaşam boyu nörojenez ile ilgili yeni bulgularla, belki de şiddetli anksiyeteye sahip kişilerde hipokampüste yeni nöronların büyümesini teşvik etmek için bir yöntem bulunabilir.

İkiz ve aile çalışmaları, genlerin anksiyete bozukluğunda rol oynadığını göstermektedir. Bununla birlikte deneyim de etkili bir rol oynar. Çocukluktaki olumsuzluklar ve aşırı korumacı aile etkisi yaygın anksiyete bozukluğunun daha sonraki gelişimi ile ilişkilendirilmiştir ancak kaygıya özgü veya öngörücü olarak hiçbir çevresel faktör tanımlanmamıştır. Araştırmacılar genetik ve deneyimin her bir anksiyete bozukluğu içinde nasıl etkileştiğini öğrenmeye çalışmaktadır.

 

Tedavi

İlaç ve spesifik psikoterapi türleri bu bozukluk için öngörülen tedavi yöntemleridir. Birinin ya da diğerinin ya da her ikisinin seçimi, hasta ve doktorun tercihine ve ayrıca özel kaygı bozukluğuna bağlıdır.

Tedaviye başlamadan önce, doktorun anksiyete bozukluğuna, anksiyete bozukluğunun mevcut olup olmadığına, ve birlikte var olan koşulların mevcut olup olmayacağına karar vermek için dikkatli bir tanısal değerlendirme yapmalıdır. Anksiyete bozukluklarının hepsi aynı şekilde tedavi edilmez ve tedaviye başlamadan önce belirli bir problemin belirlenmesi önemlidir. Bazen alkolizm ya da başka bir arada bulunan durumun, aynı zamanda ya da anksiyete bozukluğunu tedavi etmeden önce tedavi edilmesi gerektiği gibi bir etkisi olacaktır.

Önerilen Yazı:  Stres Nedir? Başa Çıkma Yolları, Aşamaları ve Tedavisi

Daha önce bir anksiyete bozukluğu tedavisi aldıysanız, doktora hangi tedavinin denendiğini söylemeyi ihmal etmeyin. Eğer bu bir ilaç tedavisi idiyse doktorun dozu, ne kadar sürdüğünü ve kademeli olarak arttırılıp arttırılmadığını bilmesi gerekir. Eğer bu bir psikoterapi idiyse de, psikoterapinin türünü, oturumlara ne sıklıkla katıldığınızı ve ne hissettiğinizi veya yardımcı olup olmadığınızı bilmesi gerekir. İnsanlar genellikle tedavide başarısız olduklarına veya tedaviyi başarısızlığa uğrattıklarına, aslında hiçbir zaman yeterli deneme yapılmadığına ya da tedavi seçimine kadar zayıf bir uyum sağladıklarına inanırlar.

Anksiyete tedavisi gördüğünüzde siz ve sağlık uzmanınız ekip olarak birlikte çalışacaksınız. Birlikte, sizin için en uygun olan yaklaşımı bulmaya çalışacaksınız.

Antidepresanlar

Depresyon tedavisinde başlangıçta onaylanan bazı ilaçların anksiyete bozuklukları için de etkil olduğu bulunmuştur. Semptomlar başlamadan birkaç hafta önce alınmalıdır, bu yüzden ilaçları almayı kesmemek önemlidir. İşe yaramak için bir şansa ihtiyaçları vardır. En yeni antidepresanlardan bazıları selektif serotonin geri alım inhibitörleri veya SSRI olarak adlandırılmaktadır. Bu ilaçlar beyinde serotonin denilen kimyasal bir haberci olarak hareket ederler. SSRI’lar  eski antidepresanlardan daha az yan etki gösterme eğilimindedir. İnsanlar bazen SSRI almaya başladıklarında biraz mide bulantılı ya da sarsıntılı hissetseler de bu genelde zamanla yok olmaktadır. Bazı kişiler bu ilaçları alırken cinsel işlev bozukluğu yaşarlar. Dozda bir ayarlama veya başka bir SSRI’ya geçiş genelde rahatsız edici sorunları giderir. Yan etkilerin doktor ile tartışılması önemlidir. Böylece ilaçta bir değişiklik yapılmasının gerekip gerekmediği bilinebilir. SSRI’lar ile yakından ilişkili bir ilaç olan Venlafaksin, yaygın anksiyete bozukluğu tedavisinde yararlıdır.

Benzer şekilde, trisiklik adı verilen antidepresanlar düşük dozlarda başlatılır ve yavaş yavaş doz yükseltilir. Trisikler SSRI’lara göre daha uzun süredir bilinmekte ve anksiyete bozukluklarını tedavi etmek için daha geniş çapta çalışılmıştır. Obsesif kompulsif bozukluk dışındaki anksiyete bozuklukları için SSGI’ler kadar etkilidir, ancak birçok hekim ve hasta yeni ilaçları tercih etmektedir. Çünkü trisikler bazen baş dönmesi, uyuşuluk, ağız kuruluğu ve kilo kaybı gibi yan etkiler göstermektedir. Trisiklikler, eşlik eden anksiyete bozuklukları ve depresyonu olan kişilerin tedavisinde başarılıdır. Pan,k bozukluk ve yaygın anksiyete bozuklukluğu için reçete edilen imipramin, böyle bir trisiklik örneğidir.

 

Psikoterapiler

Psikoterapi, anksiyete bozukluğu gibi problemlerle nasıl başa çıkılacağını öğrenmek için bir psikiyatrist, psikolog, sosyal hizmet uzmanı veya danışman gibi “uygun eğitimleri almış” bir akıl sağlığı uzmanı ile konuşmayı içerir.

Bilişsel-Davranışçı ve Davranışçı Terapi

Bilişsel-Davranışçı terapi (BDT), anksiyete bozukluklarının tedavisinde çok yararlıdır. Bilişsel kısım, insanların korkularını destekleyen düşünce kalıplarını değiştirmelerine yardımcı olurken davranışsal kısım, insanların kaygı uyandıran durumlara tepkilerini değiştirmelerine yardımcı olur.

Örneğin BDT panik bozukluğu olan kişilere panik ataklarının gerçekten kalp krizi olmadığını öğrenmelerine ve sosyal fobisi olan insanlara başkalarının sürekli onları izlemediğine ve yargılanma inançlarının üstesinden gelmelerine yardımcı olabilir. İnsanlar korkularıyla yüzleşmeye hazır olduklarında, kendilerini kaygılarını tetikleyen durumlara karşı duyarsızlaştırmak için maruz kalma tekniklerini nasıl kullanacaklarını gösterirler. BDT ya da davranış terapisi aldığınız zaman, maruziyet sadece hazır olduğunuzda gerçekleştirilecektir; aşamalı olarak ve sadece sizin izninizle yapılacaktır ve ne kadar ilerleyebileceğinizi belirlemek için terapistle birlikte çalışılacaktır. Etkili olması için, terapi kişinin özel kaygılarına yöneltilmeli ve kendi ihtiyaçlarına göre uyarlanmalıdır. Geçici olarak artan anksiyetenin rahatsızlığı dışında herhangi bir yan etkisi yoktur.

BDT veya davranışsal tedavi genellikle 12 hafta sürer. Gruptaki insanların yeterince benzer sorunlara sahip olması koşuluyla, bir grup içinde gerçekleştirilebilir. Grup terapisi sosyal fobi olan insanlar için özellikle etkilidir. Katılımcılara oturumlar arasında tamamlamak için genellikle “ev ödevi” atanır. Tedavi sona erdikten sonra, BDT’nin yararlı etkilerinin panik bozukluğu olan kişiler için daha uzun sürdüğüne dair kanıtlar vardır; Aynı durum OKB, TSSB ve sosyal fobi için de geçerli olabilir. Bir anksiyete bozukluğundan kurtuldunuz ve daha sonraki bir tarihte tekrarlıyorsa, kendinizi bir tedavi başarısızlığı olarak düşünmeyin. Nüksler, tıpkı bir ilk bölüm gibi etkili bir şekilde tedavi edilebilir. İlk bölümle başa çıkmada öğrendiğiniz beceriler bir aksilikle baş etmede yardımcı olabilir.

Birçok insan için, tedaviye en iyi yaklaşım tedavi ile kombine edilen ilaçtır. Daha önce belirtildiği gibi, herhangi bir tedaviye adil bir yargılama yapmak önemlidir. Ve eğer bir yaklaşım işe yaramıyorsa, bir ihtimal diğeri olacaktır.

 

Yetkin İngilizce seviyesine sahip okurlarımız adına bir tavsiye videosu da mevcuttur:

 


Yararlanılan kaynaklar:
  1. Amerikan Psikiyatri Derneği, Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı – Beşinci Baskı, Prof. Dr. Ertuğrul Köroğlu, HYB 
  2. https://www.psychologytoday.com/intl/conditions/generalized-anxiety-disorder

Erişim Tarihi: 01/09/2018


 

Sizin için kaliteli içerikler hazırlamaya çalışıyoruz. Sinir hücremiz olmak için tıklayın 🙂


Mert Can Sarıdaş

Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi Psikoloji

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Önceki yazıyı okuyun:
Vaktinden Önce Yaşlanma!

Cahit Zarifoğlu - Yaşamak adlı kitabından bir sözle başlayalım: İnsan gittikçe daralan dünyasında neden mutsuz? Herkes artık gereğinden fazla büyüyor

Kapat