Sıkılmak İnsanların Sadistçe Davranmasına Sebep Olabilir Mi?

Önbilgi: Bu içerik kaynakçada belirtilen makaleden (1*) yararlanılarak oluşturulmuştur.

Sadizm (zevk için diğer insanlara zarar vermek) hakkında birçok bilgi olsa da sadizme yol açan sebepler, kapalı bir sandıkta, araştırmacıların kendilerini keşfetmesi için bekliyordu. Size anlatacağım makale o kapağı birazda olsa aralıyor ve sıkılmak gibi hepimizin yaşadığı basit bir durumun ne kadar karanlık sonuçları olabileceğine dair bize ışık tutuyor.

9 farklı deneyde sıkılmanın nelere yol açabileceğini görecek ve insanların sadistik eğilimlerinin arkasındaki motivasyonun ne olduğunu anlamaya çalışacağız. Daha önce yapılan ilginç bir araştırma aslında sıkılmanın ne kadar tehlikeli olabileceğini gösteriyor: Bir odada yalnız başına 15 dakika geçiren ve bu süre içinde sadece düşünmesine izin verilen insanlar, kendilerine elektrik şokuyla zarar vermeye başlıyor (2*). Araştırmacılarımız ise sadistçe davranmanın uyarıma ve heyecana yol açarak sıkılmaya ilaç olabileceği tezini öne sürüyor. Peki, insanların sadistçe davranışlarına maruz kalmamızın sebeplerinden biri kendi hayatlarından sıkılmaları olabilir mi? Siz de cevabı merak ediyorsanız, kemerlerinizi sıkıca bağlayın çünkü birinci deneyle başlıyoruz.

Korelasyon Araştırmaları (Deney 1-5)

Bu deneylerde sıkılmak ile sadistik saldırganlık arasındaki ilişki araştırılıyor.

Deney 1: Daha Çok Sıkılan Kişiler

Bu deneyde katılımcılara kişilik testleri yapılıyor ve günlük hayatında diğer insanlara göre daha çok sıkılan kişiler tespit ediliyor. Bu kişilerin sadistçe davranma eğiliminin diğerlerine göre daha yüksek olduğu görülüyor; onlara göre sıkılmak, diğer insanlara zarar vermek için bir motivasyon kaynağı.

Deney 2: İnternet Üzerinden Tartışma Başlatmak

Günlük hayatında sürekli sıkılan kişilerin internet üzerinde daha çok tartışma çıkardığı görülüyor. Bu kişiler, diğer insanlara göre sadistçe davranmaya daha yatkın.

Deney 3: Askeriyede Sadistik Saldırganlık

Bu deneyde daha önce orduda görev yapmış kişilerden, askeriyede sıkıldıkları durumlar hakkında veri toplanıyor. Sonuçlar gösteriyor ki askerlik yaparken daha çok sıkılan kişiler, silah arkadaşlarına karşı daha sadistçe davranma eğilimindeler.

Deney 4: Ebeveynlerin Çocuklarına Karşı Sadistçe Davranması

Diğer deneylere kıyasla anne ve babaların çocuklarıyla ilgilenirken sıkılma oranları ve sadistçe davranma eğilimleri daha az. Lakin çocuklarıyla ilgilenirken sıkılan evebeynlerin, çocuklarına karşı daha sadistçe davranma eğilimi olduğu da istatiksel olarak kayda değer.

Deney 5: Sadistik Fanteziler

Bu deney iki farklı alanda inceleniyor: Eğlence için birini vurma (öldürme) fantezisi ve banka soymak gibi antisosyal fanteziler. İnsanların fantezileri deneyin konusundan uzak görünebilir belki fakat yoldan geçen arabalara silah doğrultan İrlandalı bir genç yakalandığında şunu söylüyor:

Sıkılmıştım ve sürücülerle uğraşıyordum.

(3*)

Sonuçlara baktığımızda ise günlük hayatında sürekli sıkılan kişilerin bu tarz fantezilerinin ve sadistçe davranışlar sergileme eğilimlerinin daha çok olduğu görülüyor. Ayrıca sıkılmanın, yıkıcı eylemlerde bulunma ya da saldırganca davranmayla ilişkisi olduğu bulunuyor.

İlk beş deneyde yapılan korelasyon (ilişki) araştırmaları sıkılmakla sadistik saldırganlığın bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Lakin sıkılmak sadistik saldırganlığa neden olabilir mi? Şimdi anlatacağım dört deney, sebep sonuç araştırmasını konu alıyor.

Deneysel Araştırmalar (Deney 6-9)

Deney 6: Kurtçukları Öldürmek

Kontrol grubundaki katılımcılar Alpler hakkında ilginç, 20 dakikalık bir belgesel izlerken deney grubundaki katılımcılar 20 dakika boyunca bir şelaleyi izliyor. Araştırmacılarımız her iki gruba da şunu söylüyor:

Videoyu izlerken kurtçukları makinede doğrayabilirsiniz. Bunun için önünüzde 3 bardak bulacaksınız, her birinin içinde bir kurtçuk var. Eğer isterseniz videoyu izlerken kurtçukları makinede parçalayabilirsiniz, düğmeye basmanız yeterli olacaktır. Bazı katılımcılarımız bunu yapıyor, bazıları da yapmıyor.

(1*)

Kurtçukları insani hale getirmek ve davranışı acımasızlaştırmak için bardakların üzerine kurtçukların isimleri yazılıyor. (Kurtçuklar aslında makineye konulan bir aparat sayesinde ölmüyor fakat katılımcılar onları öldürdüklerini zannediyorlar, içiniz rahat olsun yani.)

Sonuçlarsa istatiksel olarak kayda değer: Kontrol grubundan sadece 1 kişi (%1.6) kurtçukları öldürmeyi seçerken deney grubundan 12 kişi (%17.9) bu yolu seçiyor. Bu deneyle birlikte görüyoruz ki sıkılmak sadizme neden oluyor ve sıkılan insanların zevk için kurtçukları parçalama olasılığı artıyor.

Deney 7: Yıkımın Zevki mi Yaratmanın Zevki mi?

Bu deneyde katılımcılara iki farklı seçenek sunuluyor: Eşleştirildikleri kişinin parasını azaltmak (sadistçe davranış) veya arttırmak (olumlu sosyal davranış). Merak edilen soru ise şu: Alternatif (olumlu) bir seçenek verildiğinde insanlar yine de sadistçe davranmaya devam ediyorlar mı?

Sonuçlara baktığımızda:

  • Sadizm karakterine sahip olan kişilerin eğiliminin, diğer kişinin parasını azaltmak olduğu görülüyor.
  • Sıkılan kişiler sıkılmayanlara göre eşleştirildikleri kişinin parasını daha çok azaltıyor.
  • Sıkılmak, sadizme eğilimi olan kişilerde paranın azaltılması üzerinde çok etkili olsa da eğilimi az olan kişilerde pek etkili olmuyor.

Kısaca, başka bir alternatif bulunduğunda, sıkılmak sadece sadistçe davranmaya eğilimli olan kişilerin yıkıcı davranışlarını arttırıyor; diğerlerini ise etkilemiyor.

Deney 8: İyi Bir Alternatif Olmadığında

7. deneyde iki alternatif arasından seçim yapıldığında sıkılmanın sadece sadizme eğilimi olan kişilere etki ettiğini görmüştük. Bu deneyde ise alternatif kaldırılıyor ve deney bu şekilde yapıldığında, hem sadizme eğilimi olan kişilerde hem de olmayan kişilerde sadistçe davranma eğiliminin arttığı gözlemleniyor.

İlginç bir diğer bulgu ise sadistçe davranmak için verilen zaman diliminin davranışları etkilemesi. 5 dakikalık bir zaman verildiğinde özellikle sadizime yatkın olan kişilerin yıkıcı davranışları artıyor fakat hemen karar vermeleri istendiğinde bu oran düşüyor.

Deney 9: Haksızlık Yapılırsa

Bu deneyde katılımcılar ilk önce bir miktar paranın %30’unu alıyorlar ve katılımcılara paranın %70’ini diğer kişinin aldığını söyleniyor. Bu şekilde katılımcılarımız kendilerine haksızlık yapıldığını hissediyorlar. Sonrasında ise kendi paralarını değiştiremeyecekleri fakat bir başkasının parasını arttırabilecekleri/azaltabilecekleri söyleniyor. Sizce bu durumda katılımcılar ne yapıyor?

Hem kontrol hem de deney grubundaki katılımcılar diğer kişinin parasını azaltıyor. Şaşırtıcı olan ise katılımcıların %70.8’nin bunu yapması. Anlıyoruz ki, insanlar kendilerine haksızlık yapıldığını düşündüklerinde sadizme yatkınlıkları önemli olmaksızın sadistçe davranışlar sergiliyorlar.

Neden sıkılmak sadistçe davranışlara yol açıyor?

Araştırmacılarımız sebebin heyecan ve yenilik arayışı olduğunu düşünüyor. Ek olarak, sıkılmanın sadistik saldırganlığın yanında tepkisel saldırganlığa da yol açtığını öğreniyoruz, tıpkı 9. deneyde katılımcıların haksızlık karşısında tepki vermesi gibi.

Tüm deneylerin sonunda ise şu sonuçlara varıyoruz:

  • Sıkılmak, insanları, sadistçe davranmak için motive edebiliyor.
  • Hayvanları öldürmek gibi sadistçe davranışlar sergilemek ise insanların kişiliğine bağlı.
  • Sadece sadistçe davranmaya eğilimli olan kişiler sıkıldıklarında zevk için diğerlerine zarar veriyor; çoğu insan için sıkılmak, sadistçe davranışlara yol açmıyor.

Kaynakça

  1. Pfattheicher, S., Lazarević, L. B., Westgate, E. C., & Schindler, S. (2020, October 8). On the Relation of Boredom and Sadistic Aggression. Journal of Personality and Social Psychology. Advance online publication. http://dx.doi.org/10.1037/pspi0000335
  2. Wilson, T. D., Reinhard, D. A., Westgate, E. C., Gilbert, D. T., Ellerbeck,
    N., Hahn, C.,… Shaked, A. (2014). Just think: The challenges of the
    disengaged mind. Science, 345, 75–77. http://dx.doi.org/10.1126/science
    .1250830
  3. Ferguson, F., & McLean, S. (2019, February 11). Teen pointed gun at
    passing cars from M50 bridge ‘was bored and messing.’ Echo. Retrieved from http://www.echo.ie/tallaght/article/teen-pointed-gun-atpassing-cars-from-m50-bridge-was-bored-and-messing

Telif Hakkı Bildirimi İçin Tıklayın



Okuduğunuz içerik sevgiyle oluşturulmuştur ❤️
Yazımızı okudunuz ve şimdi paylaşma zamanı:
Share on Facebook
Facebook
Pin on Pinterest
Pinterest
Share on Whatsapp
Whatsapp
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin

Saadet Belin Atabey

Bilkent Üniversitesi 3. Sınıf Psikoloji Öğrencisi

    Saadet Belin Atabey 1 içerik yazdı. Saadet Belin Atabey tarafından yazılan tüm içerikleri gör

    Bir cevap yazın

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir