Gerçek Bilim ve Sahte Bilim

Bilim Nedir?

Evrenin ya da olayların bir bölümünü konu olarak seçen, deneysel yöntemlere ve gerçekliğe dayanarak yasalar çıkarmaya çalışan düzenli bilgi.

Bilimin Özellikleri
  • Bilimsel yöntemin ilkelerine uygun hareket edilir.
  • Kuşkucu ve eleştirel bir bakışı açısı sergiler.
  • Bir konuyu gelişigüzel değil belli bir sistem içerisinde, düzenli bir biçimde ele alır.
  • Sorunlar, tanımlar, hipotezler ve veriler belirlenir ve uygun bir araştırma modeliyle bilimsel araştırma yapılır.
  • Bilim İnsanı, kendi uzmanlığının yetersiz kaldığı konularda, o konuların uzmanlarına danışır, onları çalışmasının ilgili süreçlerine katar.
  • Olmayan, gözlemlenmeyen verilerle ilgilenmez.
  • Yalnız bir kez olan ve bir daha ortaya çıkmayan olayları bilimsel yöntemlerle inceleyemeyiz yani tekrar edilebilir olmalıdır.
  • Bir kişi ya da grubun düşüncesini, algılayışını yansıtmaz yani tarafsızdır ve gerçeği ortaya çıkarma amacı taşır.
  • Kanıtlamaya çalışır.
  • Bilim, bilgiyi sınama-yanılgıyı ayıklama sürecini sağlamlaştırır.
  • Eğer bir tezin yanlışlığı kanıtlanırsa geri çekilir; ya düzeltilir, geliştirilir ve yeniden sınanma sürecine sokulur ya da tümüyle vazgeçilir.
  • Araştırılan konu, hesaba katılması gereken tüm boyutlarıyla ele alınır.
  • Tezler, bilim dünyasında dolaşıma sokulur, denetime açık tutulur.

Sahte(Sözde) Bilim Nedir?

Sahte bilim, sözdebilim (ingilizce pseudoscience) bilimsel olarak tanımlanmakla birlikte bilimsel çalışmaların gerektirdiği standartları taşımayan veya yeterli bilimsel araştırma ile desteklenmeyen bilgi, metodoloji, inanç ve pratikler bütününe verilen addır.

Çöp Bilim Nedir?

Çöp bilim (junk science), aslında meşru, doğru sayılabilecek çeşitli bilimsel teori ve verilerin, yanlış bir şekilde veya hataen karşıt bir tarafı, tutumu savunma amaçlı kullanımıdır.

Sahte(Sözde) Bilim Özellikleri
  • Araştırma değil, hedefleneni bulma etkinliğidir.
  • Bir dogmadan yola çıkar.
  • Kanıtlamaya değil, ikna etmeye uğraşır.
  • İnançlara ve duygulara hitap ederek güç kazanır.
  • Hiçbir eleştiri, hiçbir karşı kanıt karşısında ileri sürülen tezden geri adım atılmaz, vazgeçilmez. Zayıf noktalar, geçersiz yerler göz ardı edilir.
  • Temelsizdir, eğitim fırsatı bulamamış insanlara yönelik ifadelerle kolaylıkla sunulur.
  • Tezlerin denetimi söz konusu değildir.
  • Çekim yasası, kuantum, kozmik gibi bilimsel bir dil kullanmaya çalışırlar.
  • Kesin ifadeler ve cesur yargılar vardır.
  • Dedikodu ve şehir efsaneleri de vardır.
  • Açıklanamıyorsa bilim dışıdır, doğaüstüdür.
  • Aşırı genellemeler kullanılır.
Türleri
  • Astroloji
  • Parapsikoloji
  • Akıllı Tasarım
  • Tanımlanamayan Uçan Nesne (UFO)
  • Cincilik
  • Numeroloji
  • Enerji Şifası
  • Spiritüalizm
  • Homeopati
Gerçek bilim olduğunu nasıl anlarız?
  • Mantıklı olmalı, olaylara ve verilere dayanmalıdır. Görüşlere dayanmamalıdır.
  • Doğruluğunu görebilmek, verileri inceleyebilmek için referanslara yer verilmeli.
  • İyi bir bilimsel dergide veya kaynakta yayınlanmış olmalıdır.
  • Çalışmada bilinmeyenler de ortaya konmalıdır.
  • Bilimsel yöntemin ilkelerine uymalıdır.
Neler Yapılabilir?

İnternetin kullanımının artması ile birlikte bilgi kirliliği çok fazla artmıştır. Kuşkucu ve eleştirel bir yaklaşım sergileyerek her bilginin doğruluğuna dikkat edilmeli. Bazen ilgi çekmek için yanlış haberler doğruluğu bilinmeden ortaya atılabilmektedir. Ayrıca görülen, okuduğunuz bilgilerin kaynağı da sorgulanmalıdır.

 


Yararlanılan Kaynaklar:

Ethem DERMAN, 17. Ulusal Gökyüzü Gözlem Şenliği (31 Temmuz 2014) Sunumu: http://www.tug.tubitak.gov.tr/etkinlikler/senlik/17/17ggs_sunum/ethem_derman_sahte_bilim.pdf

Mahsereci, Y. (Mart 2017). Bilimi sözdebilim ve/veya sahtebilimden ayırmaya yarayacak kimi ölçütler. Bilim ve Gelecek, 157, 10-11.

Şenel, A. (Mart 2017). Tarihte ve günümüzde sahte bilimler. Bilim ve Gelecek, 157, 12-13.


 

Ahmet Kılgi

İstanbul Kültür Üniversitesinde Psikoloji lisans öğrencisidir. Psikolojiden Oku'da araştırmalar, incelemeler ve denemeleri bulunmaktadır. Psikoloji alanında okumalar yapmakta ve bilgilerini bu platform üzerinden aktararak faydalı içerikler sunmayı amaçlamaktadır.

Gerçek Bilim ve Sahte Bilim” için 2 yorum

  • 10 Mart 2018 tarihinde, saat 05:36
    Permalink

    Çok yerinde ve doğru.
    Ancak Gözlem, Tanım, Hipotez, Veri safhalarını tamamlamasınarağmen, İspat
    aşamasında Sosyal İlimler yaya kalır. İşin içine insan girdi mi, Sosyoloji,
    Psikoloji, Ekonomi gibi dallarda tek bir görüş olmaz. Bilim adamları sürtüşür
    durur. Spiritualizm de bunlardan biridir. Parapsikoloji meselâ Reenkarnasyon’u
    araştıran Pensilvanya Üniversitesi, Prof. Dr. Ian Stevenson gibi insanlar vardır.

    Yanıtla
    • 10 Mart 2018 tarihinde, saat 21:11
      Permalink

      Yorumunuz için teşekkürler.
      Bilim adamlarının her dediği kesin doğrudur diyemediğimiz gibi eleştirinin olmadığı, sürtüşmenin olmadığı bir bilim olamaz. Dolayısıyla bu da bilimi daha verimli kılıyor. Sosyal bilimlerde kuramlar insan doğasınındaki gerçekleri bulmak için bizi aydınlatmaktadır. Diğer taraftan bilimsel yöntemle yapılan deneylerde/çalışmalarda verilerden sonuçlar/bulgular elde edilmektedir. Bu da ispat için kullanılmaktadır. İnsan karmaşık yapıda bir varlık olduğu için de insan üzerinde çalışmak ve araştırmalar yapmak zor olmaktadır.
      Bir zamanlar dünyanın düz olduğu kabul edilirken daha sonraları bu değişti ya da insanın beynin ağırlığıyla zeka ölçülüyorken şimdi bu görüş değişti. Görüldüğü gibi bilim gelişmektedir ve her görüşü kesin doğru kabul etseydik gelişemezdi. Bu yüzden eleştiri, sürtüşme ve değerlendirmeler olması çok önemlidir.

      Parapsikoloji ise bir sözdebilimdir. Reenkarnasyon, spiritüalizm de bilimsel olarak ispatlanmış değildir. Üzerine birtakım çalışmalar yapılması onun bilimsel olduğunu da göstermemektedir.

      Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Önceki yazıyı okuyun:
Gerçekten Özgür Müyüz?

Özgürlük, bir insanın hiçbir etki altında kalmadan düşünebilmesi ve istediği davranışları gerçekleştirebilmesidir. Peki biz ne kadar özgürüz? Günlük hayat içerisinde

Kapat