Koronavirüs: Market Rafları Neden Boşaltıldı?

Yeni Koronavirüs’ün (COVID-19) Türkiye’ye gelmesiyle birlikte tüketiciler ihtiyaç fazlası ürünler satın almaya yöneldi.

ÖN BİLGİ: İngiltere, Avusturalya ve Türkiye dahil birçok ülkede market raflarının boş olduğuna dair haberler çıktı. Şuanki mevcut şartlarda gerçekten fazlaca ürün stoklamak gerekli midir yoksa bunun başka bir sebebi mi var. Eğer varsa bilimsel açıklaması nedir?

1- Korku atalarımızdan bize mirastır ancak

korku, fobi, kaygı

Hayatta kalmak için tehlikeyi bulmaya ve onun karşısında savaşmaya veya kaçmaya programlanmış bir sistemimiz bulunmaktadır. Bu özellik yaşamda kalmak için oldukça önemlidir. Ancak günümüzde bundan kaynaklı gereksiz korku da oluşabilmektedir. Yeni tip Koronavirüsü’nün dünyadaki etkilerini televizyonda, sosyal medyada ve çeşitli haber sitelerinde küresel çapta görmekteyiz. Bu içerikler bizlerde büyük bir korku yaratmakta ve harekete geçirme ihtiyacı oluşturmaktadır.

2- Afet paniği ve halk sağlığı problemi

Tüketici ve davranışsal bilimde uzman olan Dr Tsivrikos afet ve genel panik hakkında bilgi verdi. Afet paniğinde (örneğin: deprem) insanlar bilgi sahibidir ve ne satın almaları gerektiğini bilirler (1*).

Diğer bir yandan genel halk sağlığı probleminde insanlar hastalık ve durumun şiddeti hakkında tam anlamıya bilgi sahibi değildirler. Panik durumuna sokan günlük haberler insanları daha çok endişelendirir. Satın almak böyle bir durumda kontrol edebilecek tek araç olduğu için tüketiciler stok yapmaya başlar.

3- Her yıl araba kazasından ölenlerin sayısı Koronavirüs kaynaklı ölümlerden fazla

Anadolu Ajansındaki habere göre Türkiye’de 2019 yılında 2.346 kişi kaza yerinde hayatını kaybetti (*).

Dünya Sağlık Örgütünün (WHO) web sitesinde dünya çapında her yıl 1.25 milyon insanın yol kazalarından dolayı öldüğü belirtilmektedir (*).

14 Mart 2020 tarihine kadar Koronavirüs’den ölenlerin sayısı: 5,798 (*).

Birey ve grup davranışları alanında uzmanlaşmış ve bir şirkette çalışan psikolog Katharina Wittgens, beynimizin doğuştan tehdit bulma ve güvenli bir ortam arama eğiliminde olduğunu belirtti. Marketlerde ihtiyaç fazlası ürünleri alan müşteriler Coronavirüsü’nü gözünde büyütebilmektedirler. Her yıl araba kazası fazla iken insanlar işe gitmeden önce neden bir endişe duymuyorlar? Katharina, bu gerçeğe beynimizi ikna etmenin çok zor olduğunu belirtir. Bu yüzden istatistiksel veriler trafik kazasındaki ölümlere kıyasla az olsa da korkuyu engellemeyebilir. Türkiye’de bir tane vaka olduğu duyurusu yapıldıktan sonra insanların alışveriş paniği ve bazı marketlerin raflarının boş kalması bu duruma örnek verilebilir. Bunun sonucunda büyük alışveriş zincirleri gelirlerinin ikiye katlandığını da açıkladı (*).

4- Kontrolü kaybetme korkusunu telafi etmek için

Andy Yap ve arkadaşları, insanların kaygı ve stres yaşadıkları zaman ne yaptıklarını araştırmak istedi. Araştırma için bir çok deney, süpermarketlerde ve laboratuvarlarda yürütüldü. Dikkatlerini çeken şey insanların kontrolü kaybetme hissiydi. Andy, sonuç olarak insanların kontrolü kaybettikleri zaman daha fazla işe yarar ürünler aldığını belirtti. Bunların problemi çözmeye yardımcı olduğunu ancak özellikle kontrolü yeniden ele geçirme hissi verdiğinin altını çizdi (2*, 3*).

5- Temelde yatan nedenler kabaca:

  • Haber ve sosyal medya kaynaklarından Koronavirüsün yayıldığına dair görüntüler, bilgiler ve paylaşımlar gelir. Bu haberlere çok fazla maruz kalınır.
  • İnsanlar panik olurlar ve bazen gereksiz aşırı bir panik ortaya çıkar
  • Kontrolü kaybetmemek için market rafları boşaltılır.

İnsanlar virüsten dolayı değil, herkesin birden ürünleri satın almasından dolayı korkuyor. Tüm panik temelli satın alma döngüsünü besleyen ana problem budur.

Psikolog Emma Kenny

6- ÖNLEMLER:

  • Coronavirüs hakkında güvenilir kaynaklardan sağlıklı bilgi alın:
  • Bilgi kirliliğini oluşturacak mecralardan uzak durunuz. Sürekli ve sık sık Coronavirüs hakkında bilgi takip etmekten kaçının. Güvenilir kaynaklardan gerektiği kadar bilgi yeterli olacaktır.
  • 2002 yılındaki 800’den fazla ölüme sebep olan SARS’da panik temelli satın alma davranışı daha azdı çünkü sosyal medya bulunmamaktaydı (2*).
  • Sağlık Bakanlığının hazırladığı Koronavirüs’e yakalanmamak için Öneriler listesini okuyun: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/covid-19-yeni-koronavirus-hastaligi-na-yakalanmamak-i-cin-oneriler
  • Önlemleri aldıysanız, hobilerinizle ilgilenebilir veya egzersiz yapabilirsiniz. Bunlar bağışıklık sisteminizi de güçlendirir.

Kaynaklar:

  1. https://news.sky.com/story/coronavirus-why-are-people-panic-buying-and-why-toilet-paper-11952397
  2. https://www.dw.com/en/coronavirus-the-psychology-behind-panic-buying/a-52721736
  3. https://www.researchgate.net/publication/319879276_Control_Deprivation_Motivates_Acquisition_of_Utilitarian_Products
  4. https://www.apa.org/research/action/speaking-of-psychology/coronavirus-anxiety
  5. Görsel: https://keyt.com/news/santa-maria-north-county/2020/03/13/store-shelves-go-empty-as-residents-flock-to-stock-supplies-due-to-coronavirus/
  6. https://www.sozcu.com.tr/2020/ekonomi/carrefoursa-ve-migrostan-corona-aciklamasi-5674071/
  7. https://www.worldometers.info/coronavirus/
  8. https://www.who.int/violence_injury_prevention/road_safety_status/2015/en/
  9. https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/trafik-kazalarinda-olenlerin-sayisi-gecen-yila-oranla-yuzde-27-azaldi/1668965

Okuduğunuz içerik sevgiyle oluşturulmuştur ❤️

WhatsApp Grubumuza dahil olup duyuruları kaçırmamak için tıklayın

Yazımızı okudunuz ve şimdi paylaşma zamanı:
Share on Facebook
Facebook
Pin on Pinterest
Pinterest
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin

Ahmet Kılgi

İstanbul Kültür Üniversitesi psikoloji mezunudur.

Ahmet Kılgi 74 içerik yazdı. Ahmet Kılgi tarafından yazılan tüm içerikleri gör

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir